Artikel over Juan Carlos Tajes uit buurtkrant d'Oude Binnenstad, editie Oktober 2009
met dank aan de redactie van d'Oude Binnenstad, die dit artikel ter beschikking heeft gesteld (foto: Marian van de Veen-van Rijk)

Uit de meest onverwachte hoeken werd hij ineens als ‘buitenlander’ bestempeld en met wantrouwen benaderd. Juan Tajes mocht niet meer meepraten, ook niet in de kroeg.

Juan Carlos Tajes

“Denken doe je met de pet op,” waarschuwt Juan Carlos Tages (1946), die oorspronkelijk uit Montevideo in Urugay komt. “Anders stelen ze je hoofd leeg, zeggen ze in Uruguay.” De 63-jarige theatermaker, filmacteur, beeldend kunstenaar en tangozanger woont in zijn studio in de Warmoesstraat. Sinds 1984 drijft hij daar een handel in toneelmaskers.

“Ik werk meestal in opdracht van groepen in het buitenland,” vertelt Tages. “In Nederland wordt niet zoveel met maskers gewerkt, hoewel ik ook hier voor verschillende gezelschappen dingen heb gedaan. Maar in Italië bijvoorbeeld, waar maskers een attribuut zijn in de Comedia dell'arte, is er veel vraag naar. Er komt ook nog wel eens spontaan iemand de winkel binnen die er een koopt omdat hij het mooi vindt.”

Romantisch
De wanden van Tages woonkamer, aan de tuinzijde,hangen vol met tekeningen, schilderijen, foto's en objecten. “Ik kom uit een gemengd Uruguayaans Arabisch-Joods milieu. Mijn vader was operazanger, mijn moeder acteerde. Zelf ben ik naar de toneelschool geweest en heb ik op de kunstacademie gezeten in Montevideo.” Daar ontmoette hij zijn latere vrouw Mabel González, met wie hij twee kinderen kreeg. Samen gingen ze aan het eind van de jaren zestig naar Italië. Als acteur debuteerde hij in Turijn in het stuk De kinderen & de revolutie, een productie in de geest van de strijd, links overtuigd en met hoop op de toekomst. Alles moest anders. “Ik voelde mij verbonden met de Eurocommunisten. Maar ik ben eigenlijk katholiek. Hoewel ik regelmatig naar de kerk ga, ben ik er toch geen lid van. Meer romantisch-katholiek dan Rooms-katholiek, zeg maar.”

Juan Carlos Tajes ontwikkelde zich als een veelzijdig kunstenaar, maar zijn diepste passie blijft de tango, waarmee hij als zanger tot in Japan te horen was met het orkest van Malando. Als opgroeiende jongen werd hij geraakt door de melancholie van de teksten, die over leven en dood gaan, maar vooral over de liefde en het smartelijk verlangen. Met zijn vaders hoed op en een getekende snor glipte hij langs de protier van de clubs waar gezongen werd. Het lied Las Cuanrenta is in die dagen zijn favoriet, hoewel het over een man in de veertig gaat. Over dromen die vervliegen als je de waarheid leert kennen. Op het vouwblad bij zijn cd Tango Amigo vat hij de inhoud als volgt samen: “Je moet niet nadenken, ook niet per ongeluk. Toen ik goed wilde zijn, werd ik uitgelachen. Onderdrukt door de macht zal ik mijn stem nooit meer laten horen. Mijn geloof in de wereld is voorgoed voorbij.”

Dictatuur
In Italië kwam Tajes niet meteen bij het toneel terecht. “Ik had geen idee hoe je daar moest komen, ik kende niemand die er werkte. Via een oom die in het entertainment zat, zong en danste ik in variététheaters en in nachtclubs. Dat heb ik acht maanden volgehouden. Ik deed de vreemdste dingen om gaan geld te komen. Zo heb ik een tijdje in Noord-Italië als butler gewerkt. Maar theater maken was wat ik eigenlijk wilde.”
Tajes en zijn vrouw gingen begin jaren zeventig terug naar Uruguay, maar daar was de politieke situatie aan het afglijden naar een dictatuur. “Linkse partijen en sommige kranten waren verboden, op alle straathoeken militairen. Een paar jaar later zou het leger definitief de dienst gaan uitmaken. We hebben het er niet lang uitgehouden. We vroegen ons bezorgd af wat er gebeurde. Je voelde je toen al niet veilig meer. We wilden eigenlijk meteen weer weg. Ik ben terug gegaan naar Italië en mijn vrouw naar Nederland.”
Na korte tijd voegde hij zich bij haar. “Het was nooit mijn bedoeling om naar Nederland te gaan, maar uiteindelijk kwam ik in Dordrecht terecht.”

Ze richtten een theatergroep op, Nuevo Teatro Uruguayo, waarin hij voornamelijk als regisseur en schrijver van zich liet horen. Beeldende elementen, zoals maskers en poppen, gingen een steeds grotere rol spelen in de voorstellingen. “In Turijn was ik er al mee bezig. Ik maakte maskers en pruiken van papier. Die waren nogal kwetsbaar. Pas veel later zou ik leren werken met duurzame materialen zoals steenkarton, handgeschept papier van lompen en houtvezels. Je kunt er sterke, maar toch lichte objecten mee maken. Dat doe ik sinds 1982.”
In die tijd ontmoette hij ook de man van zijn leven. Dat hij homoseksueel was had hij altijd al geweten, realiseert hij zich achteraf. Hij begon een nieuw leven in Amsterdam.
“Hans Snoek, oprichtster van het Scapino Ballet en motor achter jeugdtheater De Krakeling, haalde mij hier naar toe. In Dordrecht schiet je niet op, vond ze. Het gebeurt toch allemaal in Amsterdam. Die vrouw heeft echt structuur in mijn leven gebracht.”

Softies
De aansluiting die hij zocht bij de progressieve homobeweging verliep niet bepaald soepel. “Ze vertrouwden me aanvankelijk niet,” zegt hij lachend. “Ik had een baard en ik was getrouwd. Dat was allemaal zeer verdacht in die kringen. Het is eigenlijk het verhaal van mijn leven. Als migrant en politiek vluchteling blijf je toch altijd een beetje een buitenstaander. Ik ben wel Nederlander, maar een buitenlandse Nederlander.” Uiteindelijk regisseerde hij meerdere toneelproducties in het kader van de homocultuur en emancipatie. Aan die van de spraakmakende en eigenzinnige muziektheatergroep De Softies denkt hij met plezier terug.

Lange tijd ging hij stateloos door het leven, omdat Uruguay weigerde zijn verloren paspoort te vervangen. Op het staatsbanket dat een week voor hun huwelijk ter ere van prinses Maxima en prins Willem Alexander in 2002 in de Ridderzaal werd gehouden is hij echter de man die als tangozanger de Zuid-Amerikaanse passie inbrengt. Zoals Carel Kraayenhof dat tijdens het huwelijk in de Nieuwe Kerk zou doen. Of Maxima ook een traan liet toen Juan voor haar optrad, vermeldt de historie niet. Maar het bezingen van de heimwee naar de plek waar je opgroeide en van het verdriet en het geluk van je jeugd, is een terugkerend gegeven in de tango. En dat zal haar zeker niet onberoerd hebben gelaten.

Fortuyn
“Pas toen Pim Fortuyn werd vermoord, in mei 2002, besloot ik definitief om de Nederlandse nationaliteit aan te vragen. Voor mijn gevoel was ik al lang Amsterdammer. Maar de moord op Fortuyn veranderde alles voor me. Het drama maakte een grote indruk. Ik had de opkomst van de dictatuur in Uruguay meegemaakt. Daar waren politieke moorden aan de orde van de dag. Dat dat ook in Nederland gebeurde schokte me. Ik dacht dat ook hier alles zou veranderen.” Uit de meest onverwachte hoeken werd hij ineens als ‘buitenlander’ bestempeld en met wantrouwen benaderd. Juan Tajes mocht niet meer meepraten, ook niet in de kroeg. “Ik voelde me plotseling ontzettend buitenlander, buitengesloten. Dat was nieuw voor me en onverdraaglijk. Dat ik niks mocht zeggen over de situatie, mijn bezorgdheid, angst. Ik wilde invloed hebben, in welke ontwikkeling dan ook in dit land, in mijn eigen situatie. Toen heb ik meteen de aanvraag gedaan. Tot mijn verbijstering was dat in een paar maanden geregeld.
Normaal duurt het jaren. Misschien dat mijn bijdrage aan het koninklijk huwelijk er iets mee te maken heeft gehad. Tenslotte was ik voor dat optreden al van achter naar voor onderzocht.”

Tango, beeldende kunst, theater, filmrollen – “Ik wordt altijd gevraagd voor louche karakters”– en maskers en een studio in de Warmoesstraat. Juan Tajes heeft, na omzwervingen in Zuid-Amerika en Europa zijn plek gevonden. En die Revolutie waar hij warm voor liep, veertig jaar geleden? Komt daar nog wat van? Opnieuw de brede glimlach en een dubben met het hoofd. “Ik voel me nog steeds een revolutionair, maar ik wil niks meer omver gooien. Ik ben eigenlijk best tevreden met mijn man samen.”